تامین پایدار مواد اولیه،پیش شرط تولید مستمر ریل در ذوب آهن اصفهان

ذوبآهن اصفهان به عنوان تنها تولیدکننده ریل در غرب آسیا،توانسته است محصولی راهبردی را در داخل کشور تولید کند که پیش از این تأمین آن به واردات وابسته بود.اهمیت این ظرفیت زمانی بیشتر نمایان میشود که بدانیم استمرار و افزایش تولید ریل در ذوبآهن،مستقیماً بر سرعت اجرای پروژههای عمرانی و توسعه شبکه حملونقل کشور اثرگذار است.
ریل ملی،حلقه اتصال صنعت فولاد به توسعه زیرساختها
تا پیش از سال ۱۳۹۸، بخش قابل توجهی از نیاز کشور به ریل از طریق واردات تأمین میشد. این وابستگی در شرایطی که پروژههای ریلی با محدودیتهای مالی،تحریمهای اقتصادی و چالشهای تأمین خارجی مواجه بودند،میتوانست به یکی از موانع جدی توسعه زیرساختها تبدیل شود.آغاز تولید ریل در ذوبآهن اصفهان،این معادله را تغییر داد و امکان تأمین داخلی یکی از کلیدی ترین تجهیزات مورد نیاز صنعت حملونقل ریلی را فراهم کرد.
برای درک بهتر این موضوع کافی است به پروژه راهآهن چابهار ـ زاهدان اشاره کنیم،اَبر پروژهای راهبردی که در اتصال بندر اقیانوسی چابهار به شبکه سراسری راهآهن و تقویت ظرفیت ترانزیتی جنوب شرق کشور اهمیت ویژهای دارد. تاکنون بیش از ۸۱ هزار و ۳۰۰ تن ریل60E1 با گرید R260 و طول 18متر ذوب آهن اصفهان به این پروژه اختصاص یافته است.چنین حجمی از ریل تولید داخل، نقش تعیینکننده این محصول استراتژیک را در پیشبرد یکی از مهمترین طرحهای زیرساختی کشور آشکار میکند.
در کنار این پروژه،طرح های راه آهن مبارکه ـ شهرکرد،کرمانشاه ـ خسروی ،بافق ـ طبرکوه و اتصال راهآهن سبزوار به شبکه سراسری از دیگر طرحهایی هستند که از ظرفیت ریل ملی بهره مند شدند.همچنین راهآهن میانه ـ اردبیل و راهآهن همدان ـ سنندج با ریل تولیدی ذوبآهن اصفهان به بهره برداری رسیدند.این آمار بیانگر گستره نقشآفرینی محصول تولید داخل در پروژههایی با موقعیت جغرافیایی و کارکردهای متفاوت است، از توسعه ارتباطات منطقهای گرفته تا تکمیل کریدورهای راهبردی کشور.
توسعه متروها،گسترش دامنه اثرگذاری ریل ملی
نقش ریل تولیدی ذوبآهن اصفهان به خطوط راهآهن بینشهری محدود نماند و شبکه حملونقل ریلی درونشهری نیز از این ظرفیت بهرهمند شده است.استفاده از ریل تولید داخل در پروژههای متروی تهران،اصفهان،مشهد،تبریز،اسلامشهر،پرند وکرمانشاه،نشاندهنده توانمندی این مجموعه در پاسخگویی به نیازهای متنوع صنعت ریلی کشور است.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که توسعه متروها یکی از راهکارهای مؤثر برای کاهش ترافیک شهری،مصرف سوخت،آلودگی هوا و هزینههای ناشی از حملونقل جادهای است. بنابراین، تولید ریل در داخل کشور علاوه بر پشتیبانی از پروژههای راهآهن سراسری، به بهبود کیفیت زندگی شهروندان و توسعه حملونقل عمومی نیز کمک میکند.در واقع،هر تن ریل تولیدشده در داخل، میتواند بخشی از نیاز زیرساختی یک پروژه ملی یا شهری را تأمین کند و از وابستگی آن به شرایط متغیر بازارهای خارجی بکاهد.
امنیت مواد اولیه،حلقه تعیینکننده در استمرار تولید ریل
با وجود دستاوردهای قابل توجه ذوبآهن اصفهان در تولید ریل، نباید از این واقعیت غافل شد که حفظ و توسعه این ظرفیت صنعتی به تأمین پایدار مواد اولیه وابستگی مستقیم دارد.تولید ریل،محصول نهایی زنجیرهای پیچیده از فعالیتهای معدنی، ککسازی، فولادسازی و نورد است و هرگونه اختلال در حلقههای این زنجیره میتواند بر میزان تولید محصول نهایی اثر بگذارد.
ذوبآهن اصفهان بر اساس فناوری رایج فولاد در دنیا (کوره بلند) تولید دارد روشی که در آن سنگآهن، کک و مواد کمک ذوب در فرآیند تولید چدن و سپس فولاد مورد استفاده قرار میگیرند. در این فرآیند،کک نقش اساسی در تأمین انرژی،ایجاد شرایط احیایی و پشتیبانی از عملکرد کوره بلند دارد. از سوی دیگر، زغالسنگ ککشو نیز ماده اولیه اصلی تولید کک محسوب میشود.
بنابراین،تأمین مستمر و اقتصادی زغالسنگ و کک،یکی از پیش شرطهای اساسی حفظ ظرفیت تولید در این مجموعه است. نمیتوان از یک سو انتظار داشت ذوبآهن اصفهان تولید ریل را افزایش دهد و پاسخگوی نیاز روز افزون پروژههای ریلی کشور باشد و از سوی دیگر، نسبت به محدودیتهای تأمین مواد اولیه مورد نیاز آن بیتفاوت بود.
ثبت رکورد تولید ریل با وجود محدودیت مواد اولیه
عملکرد ذوبآهن اصفهان در سال ۱۴۰۴ نشان داد که محدودیتهای تأمین مواد اولیه، با وجود تأثیر بر روند تولید، نتوانسته است مانع بهرهگیری از ظرفیتهای فنی و صنعتی این مجموعه شود. سال گذشته، با وجود تمام محدودیتها و مشکلات موجود،حدود ۷۶ هزار تن انواع ریل در این کارخانه تولید شد که از نظر کیفیت در سطح مطلوب و همتراز استانداردهای اروپایی قرار دارد. بر اساس این آمار،تولید شمش ریل در سال ۱۴۰۴ به ۹۱ هزار و ۲۶۰ تن رسید که در مقایسه با سال قبل از آن رشد ۳۷۳ درصدی را نشان میدهد.همچنین تولید پروفیل ریل با ثبت حدود ۷۶ هزار تن، افزایش ۲۸۶ درصدی را تجربه کرد.
این عملکرد از دو منظر اهمیت دارد؛ نخست، ظرفیت فنی و توان عملیاتی ذوبآهن اصفهان برای افزایش تولید محصولی راهبردی و تخصصی را نشان میدهد و دوم، بیانگر آن است که حتی در شرایط محدودیت مواد اولیه نیز میتوان با مدیریت ظرفیتهای موجود، به دستاوردهای قابل توجهی دست یافت.
با این حال، نباید رکوردشکنی تولید در شرایط محدودیت را به معنای بینیازی از تأمین پایدار مواد اولیه تلقی کرد. برعکس، این تجربه نشان میدهد چنانچه کک و زغالسنگ مورد نیاز کارخانه به موقع، با کیفیت مناسب و قیمت رقابتی تأمین شود، ظرفیت دستیابی به سطوح بالاتر تولید و پاسخگویی به نیاز پروژههای ریلی کشور بیش از پیش فراهم خواهد شد.
واقعیت این است که رشد تولید ریل،پیش از آنکه در خطوط نورد و برنامههای تحویل محصول نمایان شود، به پایداری تولید در مراحل ابتدایی زنجیره فولاد وابسته است. چنانچه نیاز این کارخانه به کک و زغالسنگ از نظر کمی و کیفی به موقع و مستمر تأمین شود، امکان برنامهریزی مطمئنتر برای تولید فولاد و افزایش تولید ریل نیز فراهم خواهد شد.
افزایش تولید ریل،شتابدهنده پروژههای عمرانی کشور
نیاز کشور به توسعه شبکه ریلی همچنان قابل توجه است و پروژههای متعدد در دست اجرا، نوسازی خطوط موجود، احداث مسیرهای جدید و توسعه کریدورهای ترانزیتی، تقاضای مستمری برای ریل ایجاد میکنند. در چنین شرایطی، افزایش ظرفیت تولید ریل در ذوبآهن اصفهان میتواند به یکی از عوامل تسریعکننده اجرای طرحهای عمرانی تبدیل شود.
باید توجه داشت که تأخیر در تأمین ریل،صرفاً یک مشکل در زنجیره خرید تجهیزات نیست بلکه میتواند برنامه زمانبندی پروژه، هزینههای اجرایی و بهرهبرداری اقتصادی از سرمایهگذاریهای انجامشده را تحت تأثیر قرار دهد. از این منظر، تولیدکننده داخلی ریل نقشی فراتر از یک تأمینکننده صنعتی دارد و بخشی از مسئولیت پیشبرد برنامههای توسعهای کشور را بر عهده گرفته است.
در این میان، حمایت از ذوبآهن اصفهان نباید صرفاً به سفارشگذاری محصول یا تأکید بر افزایش تولید محدود شود. سیاستگذاران صنعتی و معدنی باید تأمین مواد اولیه، به ویژه کک و زغالسنگ مورد نیاز فناوری کوره بلند را به عنوان یکی از اولویتهای راهبردی مورد توجه قرار دهند.همچنین هماهنگی میان دستگاههای متولی صنعت، معدن، حملونقل و برنامه ریزی اقتصادی برای ایجاد یک زنجیره تأمین مطمئن، ضرورتی انکارناپذیر است. نمیتوان توسعه حملونقل ریلی را مطالبه کرد اما الزامات صنعتی تولید ریل را در سیاستگذاریها نادیده گرفت.
حمایت از تولید ریل،سرمایهگذاری در آینده حملونقل ایران
تولید ریل در ذوبآهن اصفهان را باید فراتر از یک دستاورد صنعتی و در چارچوب منافع راهبردی کشور ارزیابی کرد. این مجموعه با برخورداری از جایگاه منحصربهفرد بهعنوان تنها تولیدکننده ریل در غرب آسیا، توانسته است تأمینکننده ریل پروژههایی همچون چابهار ـ زاهدان، میانه ـ اردبیل، همدان ـ سنندج، مبارکه ـ شهرکرد و کرمانشاه ـ خسروی باشد اما حفظ این جایگاه و توسعه ظرفیت تولید،بدون توجه جدی به امنیت زنجیره تأمین مواد اولیه امکانپذیر نیست.
رکورد تولید حدود ۷۶ هزار تن ریل در سال ۱۴۰۴، آن هم در شرایط محدودیت مواد اولیه، نشاندهنده ظرفیت قابل توجه این مجموعه برای نقشآفرینی بیشتر در توسعه زیرساختهای کشور است. با این حال، تداوم چنین عملکردی و دستیابی به سطوح بالاتر تولید، مستلزم رفع موانع تأمین مواد اولیه است. فناوری کوره بلند ذوبآهن، وابستگی مشخصی به تأمین کک و زغالسنگ دارد و هرگونه اختلال در این بخش میتواند تولید فولاد و به دنبال آن تولید ریل را تحت تأثیر قرار دهد.
حمایت از ذوبآهن اصفهان در این مسیر،در حقیقت حمایت از توسعه زیرساختهای حملونقل،تکمیل کریدورهای ملی،کاهش وابستگی خارجی و تسریع پروژههای عمرانی است. ریل ملی زمانی میتواند به پیشران واقعی توسعه کشور تبدیل شود که زنجیره تولید آن از معدن و ککسازی تا فولادسازی و نورد،از امنیت و پایداری لازم برخوردار باشد. آینده شبکه ریلی ایران، تا اندازه زیادی به تصمیمهایی وابسته است که امروز برای حفظ و تقویت این زنجیره صنعتی اتخاذ میشود.

