معمای بازار نفت؛ چرا مازاد عرضه قیمتها را پایین نمیآورد؟

به گزارش کیوسک خبر، آژانس بینالمللی انرژی در تازهترین گزارش خود اعلام کرده است که عرضه جهانی نفت برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ، از تقاضای جهانی پیشی گرفته است. این یعنی حجم نفتی که تولید میشود، بیش از نیاز واقعی مصرفکنندگان است. در یک بازار سنتی، چنین وضعیتی معمولاً منجر به فشار فروش گسترده و کاهش قیمتها میشود. اما واقعیتِ بازار نفت چیز دیگری را نشان میدهد و قیمتها همچنان در سطوح بالا مقاومت میکنند.
پرسش اصلی اینجاست: اگر بازار با مازاد عرضه روبهروست، چرا قیمت نفت برنت هنوز در محدوده ۹۵ دلار باقی مانده است؟ پاسخ به این پرسش نیازمند نگاهی فراتر از اعداد و ارقام صرف است.
نیروهای متضاد در بازار
کارشناسان بازار انرژی معتقدند که در حال حاضر دو نیروی هماندازه در حال رقابت هستند: از یک سو، مازاد فیزیکی عرضه، فشار نزولی بر قیمتها وارد میکند و از سوی دیگر، حقبیمه ریسکهای ژئوپلیتیکی و جنگی، قیمتها را در سطوح بالا نگه میدارد. این تعادل شکننده باعث شده است که بازار در یک دامنه محدود نوسان کند؛ نه توان صعود قابلتوجهی دارد و نه اجازه ریزش پیدا میکند.
بازی روانی اخبار و واقعیتهای میدانی
در چنین شرایطی، انتشار برخی اخبار میتواند تنها با هدف بازیهای روانی و تأثیرگذاری بر انتظارات بازار صورت گیرد. برای مثال، ممکن است خبری با هدف کماثر نشان دادن بسته بودن تنگه هرمز یا توقف صادرات نفت کشورهای منطقه منتشر شود، در حالی که واقعیتهای میدانی چیز دیگری میگویند. در این میان، یک پرسش اساسی مطرح است: اگر عرضه واقعاً از تقاضا بیشتر شده است، چرا قیمت نفت همچنان در محدوده ۹۵ دلار نوسان میکند؟ این تناقض نشان میدهد که نباید صرفاً به یک خبر یا گزارش بسنده کرد و باید تصویر بزرگتر را دید.
تجربههای تاریخی و درسهای آن
تاریخ بازارهای انرژی نشان داده است که در شرایط بحرانی، بازار به مرور مسیر خود را پیدا میکند. تجربه جنگ روسیه و اوکراین نمونه بارزی از این موضوع است. در ابتدای این جنگ، تصور میشد که روسیه میتواند با استفاده از اهرم انرژی، اروپا را تحت فشار قرار دهد. اما اروپاییها پس از تحمل چند ماه شرایط دشوار و پرداخت هزینههای سنگین، به تدریج وابستگی خود به گاز و انرژی روسیه را کاهش داده و تقریباً به صفر رساندند. این نشان میدهد که بازارها و کشورها توانایی انطباق با شرایط جدید را دارند، هرچند این فرآیند زمانبر و پرهزینه است.
افزایش تولید و مدیریت مصرف
علاوه بر این، نباید از افزایش تولید نفت در برخی کشورها غافل شد. تولید نفت در کشورهای آمریکای لاتین حدود ۱.۵ میلیون بشکه افزایش یافته است. عراق، امارات و عربستان نیز تولیدات خود را افزایش دادهاند. در کانادا، مکزیک و کشورهایی مانند قزاقستان و آذربایجان نیز شاهد رشد تولید بودهایم. همزمان با این افزایش تولید، استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر و جایگزین نیز رشد کرده است.
اما عامل مهم دیگری که نمیتوان آن را نادیده گرفت، کاهش تقاضاست. پس از گرانی انرژی در بسیاری از کشورها، تمرکز بر صرفهجویی و مدیریت مصرف به طور جدیتری دنبال شده است. این تغییر رفتار مصرفکنندگان میتواند تأثیر مستقیمی بر وضعیت تقاضای جهانی داشته باشد و معادلات بازار را تغییر دهد.
ذخایر استراتژیک؛ برگ برنده پنهان
یکی از نکات کلیدی که میتواند آینده بازار را تحت تأثیر قرار دهد، وضعیت ذخایر استراتژیک جهانی است. بخش زیادی از این ذخایر در سالهای اخیر مصرف شده است. بر اساس گزارشهای مختلف، حجم قابلتوجهی از ذخایر نفتی جهان آزاد شده است. آژانس بینالمللی انرژی نیز در گزارشی از آزادسازی صدها میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک جهانی خبر داده بود.
در چنین شرایطی، هیچکس نمیتواند به طور دقیق بگوید که بازار چقدر ذخیره دیگر در اختیار دارد. آژانس بینالمللی انرژی به برخی کشورها توصیه کرده بود که به اندازه نیاز دو تا سه ماه خود، نفت ذخیره داشته باشند، اما به جز چین و ژاپن، هیچ کشور دیگری چنین ذخیرهای نداشت. برای مثال، آمریکا روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه مصرف دارد و برای داشتن ذخیره دو ماهه باید حداقل یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون بشکه ذخیره داشته باشد، در حالی که ذخایر استراتژیک این کشور در حدود ۲۷۰ تا ۲۸۰ میلیون بشکه است. اروپا نیز وضعیت مشابهی دارد و ذخایر آن بسیار کمتر از حد مطلوب است.
چشمانداز آینده؛ همهچیز به جنگ و تقاضا بستگی دارد
آژانس بینالمللی انرژی در گزارش نوامبر خود پیشبینی کرده است که تقاضای جهانی نفت در سال جاری با کاهش ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار بشکهای در روز مواجه خواهد شد و مجموع تقاضا به ۱۰۲ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه در روز کاهش مییابد. با این حال، پیشبینی میشود در سال ۲۰۲۷ شاهد رشد ۲ میلیون بشکهای تقاضا باشیم.
روند نزولی تقاضا که در سهماهه دوم و سوم سال به طور میانگین ۴ میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه در روز بود، در سهماهه پایانی کاهش یافته و به ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه در روز رسیده است. با عادی شدن زنجیره تأمین در سال آینده، گاز مایع، اتان و نفتا حدود ۸۰ درصد از این رشد تقاضا را به خود اختصاص خواهند داد.
در نهایت، آینده بازار نفت تا حد زیادی به دو عامل کلیدی بستگی دارد: نخست، تحولات ژئوپلیتیکی و وضعیت جنگ، و دوم، روند تقاضای جهانی در ماههای آینده. تا زمانی که این دو عامل در هالهای از ابهام قرار دارند، بازار نفت احتمالاً به نوسانات محدود خود در سطوح بالا ادامه خواهد داد و معماهای خود را برای فعالان اقتصادی حفظ خواهد کرد.

