در شرایطی که اقتصاد کشور با موج‌های متعدد تحریم و آسیب‌های ناشی از جنگ دست‌وپنجه نرم می‌کند، کارشناسان تأکید دارند که «نیروی انسانی وفادار و ماهر» نه‌تنها یک مزیت رقابتی، بلکه ستون اصلی بقا و تاب‌آوری بنگاه‌های اقتصادی است. اما فرسایش سرمایه انسانی، مهاجرت نخبگان و شکاف نسلی، زنگ‌خطری جدی برای حافظه سازمانی کشور به صدا درآورده است. در همایش بین‌المللی توسعه منابع انسانی، مدیرعامل سازمان مدیریت صنعتی ایران با اشاره به لزوم بازآفرینی حکمرانی سرمایه‌های انسانی، از «بازسازی روحی و مهارتی کارکنان» به‌عنوان یک ضرورت ملی یاد کرد و تأکید کرد که بدون ترمیم اعتماد و دانش نیروی کار، هرگونه برنامه‌ریزی برای توسعه، ناقص خواهد ماند.

نیروی انسانی وفادار؛ سرمایه‌ای که از ترازنامه‌ها غایب است

به گزارش کیوسک خبر، در دنیای پیچیده امروز، بسیاری از مدیران ارشد به این باور رسیده‌اند که کارخانه‌ها، ماشین‌آلات و فناوری‌های پیشرفته، اگرچه مهم هستند، اما در لحظات بحرانی، «انسان‌های متعهد و ماهر» هستند که می‌توانند بنگاه را از سقوط نجات دهند. قاسم خرمی، مدیرعامل سازمان مدیریت صنعتی ایران، در همایش بین‌المللی توسعه منابع انسانی با شعار «بازآفرینی حکمرانی سرمایه انسانی از تاب‌آوری تا تحول»، صراحتاً اعلام کرد که ستون تاب‌آوری هر بنگاه، نیروی انسانی وفادار و متعددی است که در سخت‌ترین شرایط، دست از تلاش برنمی‌دارد.

اما واقعیت تلخ امروز این است که در سال‌های اخیر، سرمایه‌گذاران بسیاری یا مهاجرت کرده‌اند یا به‌ناچار به مشاغل دیگر روی آورده‌اند. هم‌زمان، نسل قدیمی نیروهای مجرب بازنشسته شده‌اند و نسل جدید نیز هنوز نتوانسته است جای خالی آن‌ها را پر کند. این شکاف نسلی، پایگاه دانش سازمانی را به شدت تهدید می‌کند. به گفته خرمی، کارکنانی که امروز در صنایع و بنگاه‌ها مشغول‌اند، با فشارهای روحی و روانی فراوانی دست‌به‌گریبان‌اند و این مسئله، تاب‌آوری آن‌ها را به مخاطره انداخته است.

آسیب‌های روانی؛ گمشده‌ای که باید ترمیم شود

یکی از مهم‌ترین نکاتی که در این همایش مطرح شد، تأثیر عمیق جنگ بر روحیه کارکنان بود. خرمی تأکید کرد که بسیاری از کارمندان اعتماد خود را به امنیت شغلی از دست داده‌اند و انگیزه‌های اولیه‌شان به شدت کاهش یافته است. او راه‌حل این معضل را در سه کلمه خلاصه کرد: «اعتماد، شفافیت و عدالت». به باور او، بازسازی سرمایه انسانی بدون بازگرداندن آرامش روانی و احساس امنیت به نیروی کار، محکوم به شکست است.

دانش کارکنان؛ دارایی استراتژیک نه کالای لوکس!

خرمی در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از نگاه سنتی به آموزش‌های سازمانی گفت: «متأسفانه هنوز حافظه سازمانی در بسیاری از بنگاه‌ها به‌عنوان یک کالای لوکس یا فعالیت غیرضروری تلقی می‌شود.» او هشدار داد که در شرایط جنگی، اولین برنامه‌هایی که تعطیل شدند، دوره‌های آموزشی بودند؛ غافل از اینکه توقف آموزش، خسارتی جبران‌ناپذیر به دانش نهادینه‌شده سازمان وارد می‌کند. به گفته وی، تحریم‌های بین‌المللی به‌تنهایی آسیب‌زا هستند، اما وقتی با فرسایش حافظه سازمانی همراه شوند، ضربه‌ای دوچندان به اقتصاد کشور وارد می‌آورند.

سه توصیه سیاستی برای عبور از بحران

مدیرعامل سازمان مدیریت صنعتی در این نشست تخصصی، سه راهکار کلیدی را برای سیاست‌گذاران و مدیران ارشد بنگاه‌ها ترسیم کرد:

۱. نگهداشت نیروهای کلیدی: در شرایط بحرانی، باید از نیروهای متخصص و کلیدی که در موقعیت‌های حساس قرار دارند، به‌صورت ویژه محافظت کرد تا خروج آن‌ها به زنجیره تولید و خدمات آسیب نزند.

۲. بازسازی فرهنگ سازمانی و روابط انسانی: جنگ، قوانین نانوشته و مناسبات غیررسمی در محیط‌های کاری را تغییر داده است. بنابراین نیاز به مقرراتی مبتنی بر اخلاق و ارتباطات انسانی بیش از پیش احساس می‌شود. رابطه رهبر و کارمند باید بر پایه احترام و همدلی دوباره تعریف شود.

۳. توجه جدی به سلامت خانواده‌ها: بحران‌ها فقط به محیط کار محدود نمی‌شوند؛ کارکنان در خانه‌های خود نیز با آسیب‌های شدید خانوادگی روبه‌رو هستند. از این رو، نظام تأمین سلامت روان و معیشت کارگران و کارمندان باید به‌عنوان یک اولویت راهبردی دیده شود.

از خاکستر برخاستن؛ ضرورتی به نام «دوباره می‌سازیم»

خرمی در پایان با نگاهی امیدوارانه به آینده گفت: «کشور ما مدتی است که درگیر تاب‌آوری ملی است. کمتر کسی باور داشت که به مدد کارکنان خدوم، سیاست‌گذاران دلسوز و نیروهای نظامی عزتمند، بتوانیم دوباره قد علم کنیم.» او با اشاره به نمونه‌های تاریخی کشورهایی که از ویرانی‌های جنگ به بازسازی پرداخته‌اند، تأکید کرد که سرمایه اصلی نه در دارایی‌های مادی، بلکه در وجود انسان‌هایی است که اراده بازسازی دارند.

به گفته وی، به‌زودی طرحی ملی با عنوان «دوباره می‌سازیم» کلید خواهد خورد که در آن، بازسازی سرمایه انسانی به‌عنوان محور اصلی توسعه پس از جنگ در نظر گرفته شده است. این اقدام ملی، نه یک پروژه اداری، بلکه یک وظیفه همگانی و مسئولانه تلقی می‌شود و از تمامی صاحبنظران، مدیران و کارشناسان دعوت شده است تا در این مسیر یاری رسانند.

گفتنی است که همایش بین‌المللی توسعه منابع انسانی با هدف همافزایی اندیشه‌ها و ارائه راهکارهای عملی برای تحول در حکمرانی سرمایه‌های انسانی، بستر مناسبی برای طرح این دغدغه‌های اساسی فراهم کرد و امید می‌رود که خروجی آن، تغییر در نگرش سیاست‌گذاران و سرمایه‌گذاران نسبت به ارزش واقعی «نیروی انسانی» باشد.

نویسنده: مهدی صالحی طاهری