از رونق هوش مصنوعی تا لبه پرتگاه؛ پنج نشانه شکنندگی اقتصاد جهانی

امیدی که به لبه پرتگاه رسیده است
به گزارش کیوسک خبر، اقتصاد جهانی سالهاست روی دوش یک وعده بزرگ ایستاده است: هوش مصنوعی. سرمایهگذاریهای چند تریلیون دلاری در مراکز داده، تراشههای پیشرفته و مدلهای هوشمند، همراه با سیاستهای سهلگیرانه واشنگتن، بازار سهام آمریکا را به رکوردهای بیسابقه رساند و انتظار رشد حدود ۳ درصدی اقتصاد جهانی را تقویت کرد. اما همین موتور محرک، اکنون نشانههایی از تزلزل بروز داده است. همزمان، فشارهایی که مدتها در حاشیه مانده بودند—جنگ، بدهیهای هنگفت دولتی، تنشهای تجاری و بازگشت تورم—به متن بازگشتهاند و تصویری از یک اقتصاد جهانی شکننده ترسیم میکنند. پرسش کلیدی این است: اگر موتور محرک از حرکت بایستد، چه سرنوشتی در انتظار اقتصاد جهان خواهد بود؟
سه ضلع یک مثلث خطر
برای درک عمق شکنندگی فعلی، باید سه نیروی همزمان را دید که هر کدام به تنهایی میتوانند ثبات مالی را به چالش بکشند.
نخست، تورم بازگشته است: سیاستهای تجاری پیشبینیناپذیر و شوک انرژی ناشی از جنگ، تورم را در سراسر جهان دوباره بیدار کرده و بانکهای مرکزی را برای افزایش نرخ بهره تحت فشار گذاشته است. تورم منطقه یورو بر اساس برآورد اولیه برای ماه اکتبر به ۴ درصد رسیده—دو برابر هدف ۲ درصدی—و بانک مرکزی آمریکا بیش از پنج سال است که از دستیابی به هدف تورمی خود بازمانده است. افزایش نرخ بهره همواره آسیبپذیرترین بخشها را شناسایی میکند؛ کشورها و کسبوکارهایی که بیش از حد در معرض ریسک هستند، بیشترین صدمه را میبینند.
دوم، بدهی جهانی به رقم بیسابقه بیش از ۳۵۰ تریلیون دلار رسیده: حدود سه برابر اندازه کل اقتصاد جهان. این حجم عظیم بدهی در محیطی با نرخهای بهره بالاتر، هزینه بازپرداخت را برای دولتها، شرکتها و خانوارها به شکل خطرناکی افزایش میدهد.
سوم، تنشهای ژئوپلیتیک و تفرقه میان متحدان سنتی: هماهنگی اقتصادهای بزرگ را برای اجرای بستههای نجات و محرکهای پولی مشابه دوران بحرانهای گذشته دشوار کرده است. در نبود چنین هماهنگیای، بحرانی در ابعاد بزرگ حتی میتواند به رکودی عمیق در اقتصاد جهانی منجر شود.
وقتی هوش مصنوعی ترمز میکشد
آشفتگی بازار بهطور ناگهانی در ماه اکتبر نمایان شد. سرمایهگذاران با خروج از سهام شرکتهای هوش مصنوعی به سمت پناهگاههای امن مانند اوراق قرضه هجوم بردند. در یک ماه، بیش از ۲ تریلیون دلار از ارزش بازار شرکتهای شاخص نزدک ۱۰۰ کاسته شد، زیرا نتایج مالی شرکتهای بزرگ فناوری، تردید سرمایهگذاران را درباره سرعت بازگشت سرمایهگذاریها برانگیخت. هزینه بیمه اوراق قرضه برخی شرکتهای فناوری بالا رفت، برخی پروژههای مراکز داده در تأمین مالی به مشکل خوردند و سهام فناوری از کره جنوبی و چین تا آمریکا سقوط کرد.
این واکنش نشان میدهد که بازار سهام آمریکا تا چه حد به تعداد اندکی از شرکتها وابسته شده است. وزن شرکتهای بزرگ فناوری و هوش مصنوعی در شاخص اساندپی ۵۰۰ به بیش از ۴۰ درصد رسیده و این شرکتها سهم بزرگی در رشد ۷۰ درصدی این شاخص در پنج سال گذشته داشتهاند. تخمین زده میشود تنها شش شرکت بزرگ فناوری آمریکا در سال ۲۰۲۷ حدود ۱.۲ تریلیون دلار در این حوزه سرمایهگذاری کنند؛ رقمی که با مجموع سرمایهگذاریهای تمام شرکتهای اروپایی برابری میکند. هیچگاه قیمت سهام تا این حد به عملکرد تعداد اندکی از شرکتها وابسته نبوده است.
نکته نگرانکنندهتر این است که بخش مهمی از تابآوری اقتصاد تا به امروز مدیون همین هزینهکردهای هوش مصنوعی بوده است. برخی معتقدند بدون هزینههای هنگفت هوش مصنوعی، اقتصاد آمریکا با توجه به جهش قیمت انرژی، ممکن بود تاکنون وارد رکود شده باشد. به عبارت دیگر، موتور محرک رشد، خود به یک ریسک سیستمی تبدیل شده است.
نشانههای فشار در اقتصاد جهانی
فشار اقتصادی در مناطقی که هوش مصنوعی نقش کمتری در اقتصادشان دارد نیز دیده میشود. در فرانسه، بازدهی اوراق قرضه به سطحی رسیده که از زمان بحران بدهی منطقه یورو در سال ۲۰۱۲ بیسابقه است و این وضعیت دست دولت را برای پاسخ به خواستههای معترضان خیابانی بسته است. در ژاپن که اقتصادی وابسته به واردات انرژی دارد، بازدهی اوراق قرضه به سقف ۳۰ ساله رسیده و مقامات تحت فشارند تا نرخ بهره را سریعتر افزایش دهند؛ اقدامی که میتواند جریانهای سرمایه جهانی را مختل کند. در استرالیا، بازار مسکن شدیدترین رکود چند دهه اخیر را تجربه میکند، در حالی که اوراق قرضه آلمان به عنوان پناهگاهی امن جذابیت بیشتری یافته است.
همزمان، بازدهی اوراق ۱۰ ساله خزانهداری آمریکا که معیاری برای هزینههای استقراض جهانی است، در ۲۲ اکتبر با کاهش نزدیک به ۲۰ واحد پایه، بزرگترین افت روزانه خود را از اوایل سال ۲۰۲۳ تجربه کرد؛ اما همچنان در محدوده ۵ درصد نوسان میکند که از نظر بسیاری، سطحی نگرانکننده برای ثبات مالی گستردهتر است.
مقاومت اقتصاد واقعی در برابر فشارها
در دو سال گذشته، هشدارهای مربوط به رکود اقتصادی محقق نشدهاند. دادههای اقتصادی اروپا مقاومتر از انتظارات بوده و بازارهای کار ثبات خود را حفظ کردهاند. تا سوم نوامبر، ۸۴ درصد شرکتهای شاخص اساندپی ۵۰۰ که نتایج سهماهه سوم خود را اعلام کرده بودند، عملکردی بهتر از پیشبینی تحلیلگران داشتند. این آمار نشان میدهد که اقتصاد واقعی هنوز در حال مقاومت است و تصویر تاریک بازارهای مالی، لزوماً تمام واقعیت اقتصاد را بازتاب نمیدهد.
با این حال، نشانههای هشداردهندهای در بخش مالی دیده میشود: رشد انفجاری وامدهی در بخشهایی از صنعت مالی که حالا با افزایش نرخ بهره در معرض خطر جدی قرار گرفتهاند. تفاوت کلیدی با بحرانهای گذشته این است که امروز تفرقه میان متحدان سنتی، هماهنگی جهانی برای مهار بحران را دشوار کرده است. بنابراین، خطر اصلی نه در یک رویداد واحد، بلکه در نبود ابزارهای هماهنگ برای مهار بحران نهفته است.
به گزارش کیوسک خبر، اقتصاد جهانی در یک نقطه حساس ایستاده است: موتور محرکی که تا دیروز امید میآفرید، امروز خود به منبع ریسک تبدیل شده است. تورم سرسخت، بدهی بیسابقه، تنشهای ژئوپلیتیک و وابستگی خطرناک بازار به چند غول فناوری، ترکیبی ساختهاند که شکنندگی آن را نمیتوان نادیده گرفت. با این حال، مقاومت اقتصاد واقعی و عملکرد بهتر از انتظار بسیاری از شرکتها نشان میدهد که فروپاشی حتمی نیست. آنچه تعیینکننده خواهد بود، نه یک رویداد واحد، بلکه توانایی بازیگران اقتصادی برای هماهنگی، تنوعبخشی و واکنش سنجیده در برابر سیگنالهای هشدار است. در چنین فضایی، هوشمندی واقعی—چه برای سرمایهگذار و چه برای سیاستگذار—نه در پیشبینی بحران، بلکه در آمادگی برای آن است.
