برقی‌سازی خودروهای دولتی فقط یک حرکت زیست‌محیطی نیست؛ یک راهکار مالی هوشمندانه است که می‌تواند هزینه سنگین یارانه سوخت را به درآمد ارزی پایدار تبدیل کند و گلوگاه کسری بودجه را ببندد. این گزارش نشان می‌دهد چطور این طرح، بدون شوک اقتصادی، مسیر خروج از تورم و بدهی را هموار می‌کند.

به گزارش کیوسک خبر، بودجه ایران سال‌هاست درگیر یک چرخه معیوب است. دولت برای حفظ آرامش اجتماعی، ارز و منابع ملی را صرف یارانه سوخت می‌کند؛ یارانه‌ای که نه به تولید ارزش افزوده منجر می‌شود و نه به دست دهک‌های نیازمند می‌رسد. نتیجه؟ ناترازی مزمن بودجه، فشار روی ذخایر ارزی و تورم فزاینده. اما یک راهکار کلان می‌تواند این چرخه را بشکند: برقی‌سازی ناوگان دولتی و عمومی.

از هزینه جاری به سرمایه مولد

در مدل فعلی، دولت میلیاردها دلار ارز را صرف واردات بنزین یا جبران زیان شرکت‌های فرآورده‌های نفتی می‌کند. این پول، هزینه جاری است و هیچ دارایی ماندگاری ایجاد نمی‌کند. برقی‌سازی ناوگان، این جریان را تغییر می‌دهد. به جای پرداخت یارانه، دولت زیرساخت تولید و شارژ خودروهای برقی را می‌سازد. خودروهای احتراقی جای خود را به برقی می‌دهند و دولت از «پرداخت‌کننده یارانه» به «مدیر بازار جدید» تبدیل می‌شود. هدف اصلی، کاهش هزینه‌های جاری و هدایت آن به سرمایه‌گذاری توسعه‌ای است. خروجی این تغییر، بهبود تراز بودجه در بلندمدت خواهد بود.

بستن گلوگاه خروج ارز

یکی از دلایل اصلی کسری بودجه، نیاز مستمر به ارز برای تأمین بنزین و گازوئیل است. این نیاز، نرخ ارز را بالا می‌برد و تورم را تشدید می‌کند. با برقی‌سازی ناوگان‌های پرمصرف مثل تاکسی‌ها، اتوبوس‌ها و موتورسیکلت‌ها، تقاضای بنزین به شکل ساختاری کاهش می‌یابد. نتیجه مستقیم؟ توقف خروج ارز برای واردات سوخت و کاهش فشار بر بانک مرکزی. همچنین نیاز به بودجه حمایتی برای جبران زیان شرکت‌های نفتی کم می‌شود و این منابع می‌تواند صرف پروژه‌های عمرانی شود.

نکته کلیدی اینجاست: سوختی که در داخل مصرف می‌شد، آزاد می‌شود و به بازار جهانی می‌رود. اگر روزانه ۱۰۰ میلیون لیتر سوخت از چرخه داخلی خارج شود، با نرخ‌های منطقی، سالانه بیش از ۲۰ میلیارد دلار درآمد ارزی جدید به دست می‌آید. این عدد، به تنهایی می‌تواند بخش بزرگی از کسری بودجه را پوشش دهد.

صندوق ملی صرفه‌جویی؛ مکانیزم تبدیل سوخت به درآمد

اما پول حاصل از صادرات سوخت آزادشده، اگر درست مدیریت نشود، دوباره به هزینه‌های جاری تزریق می‌شود و چرخه معیوب تکرار می‌شود. راه‌حل، ایجاد یک صندوق ویژه است. این صندوق دو کار انجام می‌دهد: اول، خودگردانی طرح را تأمین می‌کند؛ یعنی هزینه اسقاط و جایگزینی ناوگان را بدون استقراض از بانک مرکزی پوشش می‌دهد. دوم، بخشی از سود صادرات سوخت را به صندوق ذخیره استراتژیک می‌ریزد تا کسری‌های سال‌های آینده جبران شود. به این ترتیب، درآمد حاصل از برقی‌سازی به جای خرج شدن، به دارایی ملی تبدیل می‌شود.

اصلاح هوشمندانه یارانه؛ از کالا به فرد

مشکل اصلی یارانه سوخت این است که هم به ثروتمند می‌رسد و هم به فقیر، هم به صنایع و هم به خودروهای شخصی. این توزیع ناعادلانه، بودجه را هدر می‌دهد. برقی‌سازی ابزاری است برای تغییر مدل توزیع یارانه. با افزایش خودروهای برقی که هزینه مصرف بسیار کمتری دارند، دولت می‌تواند به تدریج قیمت سوخت را به سطح واقعی نزدیک کند، بدون اینکه شوک اقتصادی به مردم وارد شود. در این مدل، دولت به جای خرج کردن پول در «لیتر بنزین»، همان پول را از طریق حمایت نقدی مستقیم یا تخفیف حمل‌ونقل عمومی به دهک‌های پایین برمی‌گرداند. نتیجه؟ هزینه یارانه در بودجه کم می‌شود و کارایی مصرف بالا می‌رود.

مدیریت ریسک‌های مالی و بدهی‌های پنهان

هر طرح کلانی که با سرمایه بالا شروع شود، اگر مدیریت نشود، می‌تواند خودش به منشأ ناترازی جدید تبدیل شود. اگر دولت برای تأمین مالی برقی‌سازی، دست به چاپ پول یا استقراض سنگین از بانک‌ها بزند، تورم و بدهی عمومی افزایش می‌یابد. برای جلوگیری از این اتفاق، سه راهکار عملی وجود دارد:

• تأمین مالی از طریق خودگردانی: درآمد صادرات سوخت آزادشده، مرحله به مرحله هزینه‌های طرح را بازپرداخت می‌کند.
• جذب سرمایه بخش خصوصی: زیرساخت شارژ و تولید خودرو به بخش خصوصی سپرده می‌شود تا بار هزینه از دوش دولت برداشته شود.
• شفاف‌سازی مالی: صورت‌های مالی شرکت‌های انرژی شفاف می‌شود تا سود برقی‌سازی در بدهی‌های پنهان دفن نشود.

افق ۱۴۲۰؛ از مدیریت بحران تا تراز پایدار

در پایان یک دوره ۱۵ ساله، هدف فقط برقی شدن خودروها نیست؛ هدف تغییر ساختار ترازنامه ملی است. در افق ۱۴۲۰، اقتصاد ایران باید به این ویژگی‌ها برسد:

• کاهش وابستگی بودجه به نوسانات قیمت نفت، به لطف درآمد صادرات فرآورده‌های نهایی.
• کاهش تورم ناشی از واردات سوخت و ثبات بیشتر نرخ ارز.
• تغییر نسبت هزینه‌های جاری به سرمایه‌ای، با انتقال منابع از یارانه سوخت به زیرساخت‌های مدرن.

به گزارش کیوسک خبر، برقی‌سازی ناوگان دولتی و عمومی، اگر درست اجرا شود، یک جراحی مالی است. نه فقط یک پروژه زیست‌محیطی. این طرح می‌تواند هزینه مصرف سوخت را به درآمد صادراتی تبدیل کند، صندوق ثروت ملی بسازد و مسیر خروج از تورم و بدهی را باز کند. کلید موفقیت، مدیریت درآمدها و جلوگیری از تکرار اشتباهات گذشته است. اگر این اتفاق بیفتد، بودجه ایران از چرخه «تخصیص یارانه» به چرخه «تولید درآمد» منتقل می‌شود.