گزارش یک گروه زیست‌محیطی اروپایی نشان می‌دهد که از زمان آغاز جنگ اوکراین، افزایش قیمت سوخت‌های جاده‌ای حدود ۵۳ میلیارد یورو هزینه اضافی به اتحادیه اروپا تحمیل کرده است؛ رقمی که به‌طور میانگین روزانه ۲۷۰ میلیون یورو به هزینه‌های حمل‌ونقل این قاره اضافه کرده و بخش عمده آن مربوط به گازوئیل است.

به گزارش کیوسک خبر، جنگ اوکراین فقط یک درگیری نظامی در شرق اروپا نبود؛ موجی از شوک‌های اقتصادی را به راه انداخت که یکی از اصلی‌ترین قربانیانش، جیب رانندگان و کسب‌وکارهای اروپایی بود. گروه زیست‌محیطی «حمل‌ونقل و محیط زیست» (T&E) در تازه‌ترین گزارش خود اعلام کرده که از زمان آغاز این جنگ، افزایش قیمت سوخت‌های جاده‌ای حدود ۵۳ میلیارد یورو هزینه به اتحادیه اروپا تحمیل کرده است. عددی که شاید در نگاه اول انتزاعی به نظر برسد، اما وقتی آن را به زندگی روزمره مردم گره بزنیم، معنای واقعی‌اش روشن می‌شود.

بخش عمده این هزینه اضافی، یعنی حدود ۴۰ میلیارد یورو، مربوط به گازوئیل بوده است. برآورد این گروه نشان می‌دهد که افزایش قیمت سوخت جاده‌ای به‌طور میانگین روزانه ۲۷۰ میلیون یورو به هزینه‌های حمل‌ونقل افزوده که ۲۰۳ میلیون یورو از آن به گازوئیل و ۶۷ میلیون یوروی باقی‌مانده به بنزین اختصاص دارد. این ارقام از مقایسه هزینه‌های دوران جنگ با مدت مشابه سال گذشته و با در نظر گرفتن تعدیل تورم به دست آمده و بازه زمانی ۲۸ هفته‌ای منتهی به ششم سپتامبر را پوشش می‌دهد.

چرا اروپا این‌قدر به گازوئیل وابسته است؟

پاسخ این پرسش را باید در ساختار اقتصادی و حمل‌ونقل اروپا جست‌وجو کرد. گازوئیل و نفت گاز حدود ۴۳ درصد از حجم فرآورده‌های نفتی مصرفی در اتحادیه اروپا را تشکیل می‌دهند؛ رقمی که حدود ۱۶ واحد درصد بالاتر از میانگین جهانی و تقریباً دو برابر سهم آمریکاست. در سال ۲۰۲۴، نزدیک به چهار مورد از هر ۱۰ خودروی سواری در جاده‌های اروپا با سوخت گازوئیل کار می‌کردند و حمل‌ونقل جاده‌ای به‌تنهایی ۷۷ درصد از گازوئیل مصرفی اتحادیه اروپا را به خود اختصاص داد. خودروهای سواری بیشترین سهم را در مصرف جاده‌ای داشتند و پس از آن‌ها کامیون‌های سنگین، اتوبوس‌ها و وانت‌ها قرار گرفتند. گازوئیل در بخش‌های کشاورزی، ساخت‌وساز و برخی منازل نیز استفاده می‌شود، اما سوخت ماشین‌آلات غیرجاده‌ای در برآورد ۲۰۳ میلیون یورویی این گروه لحاظ نشده است.

تأثیر مستقیم بر جیب مردم و کسب‌وکارها

برای رانندگان، این افزایش هزینه کاملاً ملموس است. برآوردها نشان می‌دهد راننده یک خودروی گازوئیلی در اتحادیه اروپا در دوره مورد مطالعه حدود ۱۴۲ یورو بیشتر از مدت مشابه سال قبل هزینه کرده است. تا ۱۴ سپتامبر، هزینه پر کردن یک باک ۵۰ لیتری گازوئیل حدود ۳۰ یورو بیشتر از دوران پیش از جنگ بوده است. کسب‌وکارها نیز با فشار مضاعف مواجه شده‌اند؛ یک کامیون دیزلی آلمانی که در مسیرهای طولانی تردد می‌کند، در این دوره به‌طور میانگین حدود ۶۰۰۰ یورو هزینه سوخت اضافی متحمل شده که معادل ۲۳۶ یورو در هفته است. البته این نمونه‌ای مبتنی بر وضعیت کامیون‌های آلمانی است و میانگین کلی کامیون‌ها در سراسر اتحادیه اروپا را نشان نمی‌دهد.

عقب‌نشینی عرضه و جهش قیمت

پرسش اصلی این است که چرا قیمت گازوئیل تا این حد افزایش یافته است. قیمت نفت خام از زمان آغاز جنگ به‌شدت بالا رفته، اما قیمت گازوئیل با شتاب بیشتری رشد کرده است. این درگیری، تولید و صادرات سوخت از خاورمیانه را مختل کرده و حملات به پالایشگاه‌های روسیه نیز عرضه جهانی را بیش‌ازپیش کاهش داده است. بر اساس اعلام این گروه، مجموع صادرات گازوئیل از خاورمیانه و روسیه در ماه اوت نسبت به اوت سال قبل نزدیک به ۷۵ درصد کاهش داشته است. شکاف میان قیمت نفت خام و قیمت عمده‌فروشی گازوئیل در اوایل سپتامبر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه فراتر رفت؛ این در حالی است که این اختلاف معمولاً در محدوده ۱۰ تا ۳۰ دلار قرار دارد. این وضعیت نشان‌دهنده کمبود گازوئیل پالایش‌شده و هم‌زمان بالا بودن قیمت نفت خام است. میانگین وزنی قیمت گازوئیل در اتحادیه اروپا در ۱۴ سپتامبر به ۲.۱۵۹ یورو در هر لیتر رسید که بالاترین رقم ثبت‌شده در آمارهای کمیسیون اروپا از سال ۲۰۰۵ تاکنون محسوب می‌شود.

کارشناسان بانک مرکزی اروپا هفته گذشته به بخش تجاری یورونیوز گفتند که بر اساس قیمت‌های آتی سوخت در آن زمان، انتظار می‌رفت حاشیه سود پالایش گازوئیل در ماه اکتبر به اوج خود برسد. البته این پیش‌بینی مربوط به حاشیه سود بود، نه زمانی که قیمت سوخت در پمپ‌بنزین‌ها به بالاترین حد خود می‌رسد. با افزایش تقاضا برای سوخت گرمایشی، سوخت ماشین‌آلات کشاورزی و حمل‌ونقل بار در فصل پاییز، و هم‌زمان با انجام تعمیرات فصلی در پالایشگاه‌ها، ممکن است وضعیت عرضه باز هم محدودتر شود. آمریکا نیز در حال بررسی ممنوعیت کامل یا جزئی صادرات گازوئیل است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور سابق، روز سه‌شنبه اعلام کرد که از این ایده حمایت می‌کند، اما هنوز هیچ ممنوعیتی اعلام نشده است. چنین اقدامی می‌تواند تأمین سوخت مورد نیاز اروپا را دشوارتر کند.

راه‌های کاهش هزینه‌ها

گروه T&E با استناد به راهکارهای پیشنهادی پیشین آژانس بین‌المللی انرژی برای کاهش مصرف، برآورد می‌کند که اجرای هم‌زمان چهار اقدام می‌تواند تقاضای گازوئیل برای خودروهای سواری را در کوتاه‌مدت تا ۱۵ درصد کاهش دهد. این اقدامات شامل افزایش دورکاری در موارد ممکن است؛ محاسبات این گروه نشان می‌دهد که سه روز دورکاری اضافی در هفته می‌تواند هزینه‌های سوخت رانندگان را تا ۲۰ درصد کاهش دهد. سایر اقدامات پیشنهادی شامل کاهش محدودیت‌های فعلی سرعت در بزرگراه‌ها، سرمایه‌گذاری برای بهبود حمل‌ونقل عمومی و ارائه توصیه‌هایی درباره رانندگی با هدف صرفه‌جویی در سوخت از جمله حفظ فشار مناسب باد لاستیک‌ها است.

بر اساس گزارش یورونیوز، این گروه استدلال می‌کند که در بلندمدت، استفاده از خودروهای برقی، آسیب‌پذیری اروپا در برابر شوک‌های قیمت نفت را کاهش خواهد داد. برآوردها حاکی از آن است که وجود نزدیک به هشت میلیون خودروی برقی در اتحادیه اروپا باعث جلوگیری از مصرف حدود ۴۶ میلیون بشکه نفت در سال ۲۰۲۵ شده و صرفه‌جویی ۲.۹ میلیارد یورویی در واردات نفت را به همراه داشته است.

به گزارش کیوسک خبر، آنچه گزارش گروه T&E نشان می‌دهد، تنها یک شوک قیمتی مقطعی نیست؛ بلکه تصویری از آسیب‌پذیری ساختاری اروپا در برابر بحران‌های انرژی است. وابستگی شدید به گازوئیل، به‌ویژه در حمل‌ونقل جاده‌ای و بخش کشاورزی، باعث شده که هر اختلال در زنجیره تأمین خاورمیانه و روسیه، مستقیماً به جیب مصرف‌کننده و هزینه‌های تولید منتقل شود. نکته مهم‌تر آن است که این فشار در آستانه فصل سرد سال و با افزایش تقاضای سوخت گرمایشی می‌تواند تشدید شود. در کوتاه‌مدت، اقداماتی مانند دورکاری و کاهش سرعت بزرگراه‌ها می‌تواند درد را کمی تسکین دهد، اما راه‌حل واقعی، تنوع‌بخشی به سبد انرژی و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی است. اروپا در سال‌های اخیر گام‌هایی در این مسیر برداشته، اما سرعت این تغییرات هنوز با شدت بحران‌ها هماهنگ نیست. اگر تنش‌های ژئوپلیتیک ادامه یابد، احتمالاً شاهد فشار مضاعف بر بودجه خانوارها، هزینه‌های حمل‌ونقل عمومی و رقابت‌پذیری صنایع اروپایی خواهیم بود؛ موضوعی که می‌تواند به یکی از محورهای اصلی سیاست‌گذاری انرژی در سال‌های آینده تبدیل شود.

نویسنده: مهدی صالحی طاهری