قیمت گازوئیل در آمریکا از مرز ۶.۵ دلار عبور کرده و کاخ سفید را در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر، زیر فشار سنگین افکار عمومی قرار داده است. حالا زمزمه‌های توقف صادرات سوخت‌های پالایش‌شده از واشنگتن شنیده می‌شود؛ اقدامی که می‌تواند بازارهای جهانی انرژی را به لبه پرتگاه بکشاند و کارت‌های بازی را به دست رقبایی چون چین و روسیه بدهد.

گازوئیل ۶.۵ دلاری؛ زنگ خطری که در پمپ‌بنزین‌ها شنیده می‌شود

به گزارش کیوسک خبر، تصور کنید پشت پمپ‌بنزین ایستاده‌اید و به عددی نگاه می‌کنید که تا چند سال پیش غیرقابل باور بود: هر گالن گازوئیل ۶.۵۲ دلار. این عدد فقط یک رقم روی تابلو نیست؛ نشانه بحرانی است که سیاست‌گذاران واشنگتن را به تکاپو انداخته است. بر اساس داده‌های منتشرشده در ۲۲ سپتامبر، میانگین بهای گازوئیل در آمریکا رکورد تاریخی جدیدی ثبت کرده و همزمان ذخایر نفتی این کشور نسبت به سال گذشته ۱۳ درصد آب رفته و به پایین‌ترین سطح سه‌ماهه در چهار دهه اخیر رسیده است.

این وضعیت در حالی رخ می‌دهد که کمتر از دو ماه به انتخابات میان‌دوره‌ای باقی مانده و صدای نارضایتی از گرانی سوخت در ایالت‌های کشاورزی و صنعتی بلندتر شده است. کشاورزان برای برداشت محصول به گازوئیل نیاز دارند، کامیون‌داران از هزینه‌های سرسام‌آور ترابری گلایه می‌کنند و خانوارها هر روز با صورتحساب سنگین‌تری روبه‌رو می‌شوند. در چنین فضایی، دونالد ترامپ گزینه‌ای را روی میز گذاشته که به نظر می‌رسد راه‌حلی فوری برای آرام کردن بازار داخلی باشد: توقف صادرات سوخت‌های پالایش‌شده.

اما آیا این نسخه، درمان است یا خودش تبدیل به بیماری می‌شود؟

چرا قیمت گازوئیل این‌قدر بالا رفته؟

برای فهم ماجرا باید کمی عقب‌تر رفت. بازار جهانی نفت این روزها زیر ضربات پیاپی چند بحران همزمان نفس‌نفس می‌زند. تشدید درگیری‌ها در خاورمیانه، اختلال در تردد تنگه هرمز و حملات مکرر به تأسیسات پالایشی روسیه، عرضه جهانی را به شدت تحت فشار قرار داده است. آمریکا که روزانه حدود ۵ میلیون بشکه گازوئیل تولید و ۳.۹ میلیون بشکه مصرف می‌کند، حالا ناخواسته به بازیگری کلیدی در جبران کسری بازار جهانی تبدیل شده و روزانه حدود ۱.۳ میلیون بشکه به خارج می‌فرستد.

اینجاست که پارادوکس اصلی شکل می‌گیرد: همان صادراتی که آمریکا را به تأمین‌کننده قابل‌اتکای انرژی جهان تبدیل کرده، حالا به عاملی برای تخلیه ذخایر داخلی و گرانی در پمپ‌بنزین‌ها بدل شده است. وزارت خزانه‌داری در حال بررسی ابعاد فنی توقف این صادرات است، اما این ایده در همان گام اول با دیوار مخالفت در کابینه روبه‌رو شده است.

شکاف در کابینه؛ جایی که سیاست انرژی به بن‌بست می‌خورد

وزیر انرژی آمریکا هشدار داده که توقف صادرات می‌تواند به انباشت عرضه مازاد در ساحل خلیج مکزیک و افت اجباری راندمان پالایشگاه‌ها منجر شود. از سوی دیگر، وزیر کشور تأکید کرده که چنین اقدامی نه‌تنها قیمت‌ها را پایین نمی‌آورد، بلکه واکنش‌های تلافی‌جویانه بین‌المللی را هم به دنبال دارد. موسسه نفت آمریکا هم صریح‌تر از همه هشدار می‌دهد: مداخله در صادرات، کارایی پالایشی را فرسوده می‌کند و فرصت‌های شغلی و سرمایه‌گذاری را از بین می‌برد.

در این میان، بخش کشاورزی خواستار مداخله فوری دولت برای حفظ درآمد خود در فصل برداشت است؛ درخواستی که هرچند از نظر سیاسی قابل درک به نظر می‌رسد، اما راه‌حل پیشنهادی آن می‌تواند زنجیره تأمین انرژی جهانی را به ورطه بحران بکشاند.

دومینویی که به بنزین و سوخت جت هم می‌رسد

شاید تصور شود که ماجرا فقط به گازوئیل محدود می‌شود، اما واقعیت این است که محدودسازی فرآوری نفت خام در پالایشگاه‌ها، عرضه بنزین و سوخت جت را هم کاهش می‌دهد و قیمت آن‌ها را جهش می‌دهد. به عبارت ساده‌تر، اگر قرار باشد صادرات سوخت متوقف شود، همه فرآورده‌های نفتی با هم تحت تأثیر قرار می‌گیرند و این یعنی موج جدیدی از تورم که نه‌فقط آمریکا، بلکه اروپا و آسیا را هم در بر می‌گیرد.

کشورهای اروپایی و آسیایی که پس از تحریم‌های نفتی مسکو به شدت به سوخت پالایش‌شده آمریکا وابسته شده‌اند، در صورت اجرای این طرح با تشدید کسری و افزایش قیمت‌ها دست‌به‌گریبان خواهند شد. حتی معافیت‌های احتمالی از قانون جونز برای ناوبری داخلی هم نمی‌تواند گره کور ناشی از انقطاع مسیرهای تجارت فرامرزی را باز کند. اینجاست که موازنه انرژی جهان می‌تواند به سود رقبای سنتی واشنگتن تغییر کند و اعتبار تجاری آمریکا به عنوان تأمین‌کننده قابل‌اتکا خدشه‌دار شود.

درس‌هایی که تاریخ فراموش نمی‌کند

آمریکا قبلاً این مسیر را رفته است. پس از شوک نفتی ۱۹۷۳، واشنگتن چهار دهه صادرات نفت را متوقف کرده بود، اما در نهایت برای تقویت انعطاف بازار آن را کنار گذاشت. دولت بایدن هم در سال ۲۰۲۲ پس از سنجش تبعات منفی، از مسیر مشابه عقب نشست. این تجربه‌ها یک پیام مشترک دارند: مداخله دستوری در صادرات، راه‌حل پایدار نیست.

تحلیلگران معتقدند کاهش تنش‌های ژئوپلیتیک، تنها راهکار بنیادین بازگرداندن ثبات به بازار انرژی است. در غیر این صورت، هر اقدام مقطعی می‌تواند به قیمت از دست رفتن جایگاه راهبردی آمریکا در ساختار انرژی جهان تمام شود و فضا را برای بسط نفوذ رقبایی چون چین و روسیه باز کند.

قماری که همه را تحت تأثیر می‌گذارد

به گزارش کیوسک خبر، تصمیم درباره توقف صادرات سوخت‌های پالایش‌شده، فقط یک انتخاب اقتصادی نیست؛ یک قمار راهبردی است که پیامدهای آن از پمپ‌بنزین‌های آمریکا تا بازارهای انرژی آسیا و اروپا کشیده می‌شود. ترامپ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای با فشار افکار عمومی روبه‌روست، اما راه‌حل‌های ضربتی می‌توانند بحرانی بزرگ‌تر بسازند. پرسش اصلی این است: آیا واشنگتن می‌تواند بدون فروپاشی زنجیره تأمین جهانی، بازار داخلی را آرام کند؟ پاسخ این پرسش، سرنوشت انرژی جهان را در ماه‌های پیش‌رو تعیین خواهد کرد.

نویسنده: امیر محمد صالحی